Σε απόσταση ενός χιλιομέτρου από το χωριό Άνω Μυρτιά, στα Βόρεια – Βορειοδυτικά του χωριού, βρίσκεται το ιστορικό Μοναστήρι της Μυρτιάς – πρώην Γουρίτσας -, αφιερωμένο στα Εισόδια της Θεοτόκου.
Είναι κτίσμα του 12-ου αιώνα, με ιστορία και παράδοση.
Το καθολικό, ορθώνεται στο κέντρο της αυλής και γύρω του υπάρχουν τα διάφορα κτήρια. Διατηρείται επίσης στα Ανατολικά, το καμαροσκέπαστο διαβατικό και δύο κρήνες.
Το καθολικό της Μονής, κατασκευάστηκε σε 4 φάσεις.
Αρχικά, κατασκευάστηκε μονόχωρος ναίσκος διαστάσεων 3Χ5, ο οποίος σήμερα αποτελεί το Ιερό του καθολικού.
Αργότερα οι ανάγκες επέβαλλαν την επέκταση προς τα Δυτικά με πλατύτερο δικιόνιο σταυροειδές κτίσμα με τρούλλο.
Σε τρίτη φάση, προστέθηκε ξυλόστεγος ισοπλατής νάρθηκας με τρείς εισόδους.
Σε τέταρτη φάση, κατασκευάστηκε ο εξωνάρθηκας.
Στην αυλή του Μοναστηριού, υπήρχε το παρεκκλήσιο των Ταξιαρχών, που για καλλωπιστικους λόγους κατεδαφίστηκε το 1903.
Το καθολικό, είναι κατάγραφο από τοιχογραφίες του 12-ου έως και του 18-ου αιώνα.
Στον παλαιότερο ναίσκο, διασώζονται δύο στρώματα ζωγραφικής. Από το πρώτο του 12-ου αιώνα, διασώζονται οι παραστάσεις της Κοίμησης της Θεοτόκου και ο Πρωτομάρτυς Στέφανος.
Το Αγιογραφικό πρόγραμμα του Μοναστηριού συμπληρώνει το 1491 ο Ξένος Διγενής με υπέροχες παραστάσεις της Ανάστασης, της Σταύρωσης, της Μεταμόφωσης, της Υπαπαντής, της Βάπτισης, της Γέννησης κ.α.
Υπάρχουν ακόμα οι παραστάσεις των τριών Ιεραρχών, των Αρχαγγέλων, του Ευαγγελισμού, του Αγίου Νικολάου, του Προδρόμου, κ.α.
Αξιοσημείωτο είναι και το Αγιογραφικό πρόγραμμα του νάρθηκα από άλλον, άγνωστο Αγιογράφο, ο οποίος το 1712 στη μεσαία ζώνη ιστόρησε τους 24 Οίκους του Ακαθίστου Ύμνου.
Από την πλόύσια Βιβλιοθήκη του Μοναστηριού, διασώζεται μόνο ένας χειρόγραφος κώδικας, με διαθήκες κυρίως Ηγουμένων.
Η λατρευτική εικόνα της Παναγίας φέρει την από του 1659 ιδιόγραφη επιγραφή του Οσίου Ευγένιου Γιαννούλη του Αιτωλού.
Σε απόσταση 2,5 χιλιομέτρων στα Δυτικά του Πετροχωρίου, στην παραλίμνια τοποθεσία Φωτμός, προβάλλει εντυπωσιακό το Μοναστήρι του Φωτμού κτίσμα του 16-ου αιώνα, αφιερωμένο στη Γέννηση της Θεοτόκου, η οποία επονομαζόταν Περίβλεπτος .
Το καθολικό, βρίσκεται σε σχετικά καλή κατάσταση και ανακαινίστηκε μερικώς το 1997.
Είναι μονόχωρη καμαροσκέπαστη βασιλική με ημικυκλική αψίδα, χτισμένο με ελαφρά επεξεργασμένες ασβεστόπετρες, που στηρίζονται με τη βοήθεια κονιάματος.
Η στέγη, είναι δίρριχτη με κεραμίδια, ενώ ο Βόρειος και ο Νότιος τοίχος ενισχύονται με αντηρίδες.
Το προαύλιο περιβαλλόταν από τοίχο, που σήμερα είναι γκρεμισμένος, ενώ διασώζεται το διαβατικό.
Το μεγαλύτερο μέρος της τοξωτής εισόδου καλύπτεται από προσχώσεις, ενώ παραμένει εξέχουσα η αετωματική κορυφή, επιβλητική και δεσπόζουσα στη γύρω περιοχή.
Στα Ανατολικά του καθολικού βρίσκονται τα διώροφα κελλιά, η στέγη των οποίων έχει καταπέσει.
Το Μοναστήρι, σύμφωνα με την υπάρχουσα στα Νότια του Καθολικού επιγραφή ιστόρησης, Αγιογραφήθηκε το 1589, με κυρίαρχες τις καστανέρυθρες αποχρώσεις, από τους Καστοριανούς από το Λινοτόπι Αγιογράφους, Μιχαήλ και Κώνστα.
Στο εσωτερικό του Καθολικού, οι εναπομείνασες Αγιογραφίες, Τοιχογραφίες, αν και σε κακή κατάσταση, στέκουν ακόμα όρθιες σε πείσμα των καιρών, ενάντια στην ανθρώπινη αμέλια ή και ασέλγια, ενάντια στην εγκατάλειψη.
Στις Τοιχογραφίες διακρίνονται ιδιαίτερα οι μορφές του Αγίου Σπυρίδωνα, του Αγίου Νικολάου ανάμεσα σε άλλους αδιάγνωστους Ιεράρχες, η Γέννηση του Χριστού, το όραμα του Πέτρου Αλεξανδρείας, η Ανάληψη, ο Παντοκράτορας, η Αγία Μαρίνα, η Αγία Παρασκευή, οι Άγιοι Παχώμιος, Αρσένιος, Μερκούριος, Θεόδωρος, κ.α. πολλοί.
Η διάλυση, επήλθε το 1834 επί Όθωνος, με το περίφημο Βασιλικό διάταγμα περί της διάλυσης των Μοναστηριών.
Τα κειμήλια του Μοναστηριού φυλάσσονταν στη Μονή Μυρτιάς.
Τα κτήματα, διανεμήθηκαν στους Πετροχωρίτες.
Στον περιτοιχισμένο χώρο της Ακρόπολης του Αρχαίου Φίστυου, που βρίσκεται στα αριστερά του δρόμου που οδηγεί από τη Ντουγρί στο χωριό Νερομάνα, δύο περίπου χιλιόμετρα πρίν το χωριό, βρίσκεται το μοναστήρι των Αγίων Αποστόλων, γνωστό και με το όνομα «Παλαιομονάστηρο».
Το καθολικό του Μοναστηριού, βρίσκεται στο κέντρο περιβόλου, ο οποίος συμπίπτει, με την ακρόπολη του Αρχαίου Φίστυου.
Στα Βόρεια του καθολικού υπάρχουν τα ερείπια των κελλιών.
Στα Δυτικά, διασώζεται η κινστέρνα και Νοτιοδυτικά διακρίνονται τα ίχνη του βορδοναρείου.
Το καθολικό, αρχικά ήταν ένας μονόχωρος, καμαροσκεπής με ημικυκλική αψίδα Ναός, που χτίστηκε τον 14ο αιώνα.
Στη συνέχεια προστέθηκε τρουλλαίος νάρθηκας και αργότερα υπόστεγο με τρείς θύρες, στη Δυτική πλευρά.
Στις επιφάνειες της καμάρας, διατηρούνατι σε άσχημη κατάσταση, Αγιογραφίες από το Δωδεκάορτο, υπάρχουν ακόμη στηθάρια Αγίων, αλλά και ολόσωμοι Άγιοι.
Στο ιερό, διακρίνεται η πλατυτέρα, πολλοί Ιεράρχες, ο Πρωτομάρτυς Στέφανος, το όραμα του Πέτρου Αλεξανδρείας κ.α. Αγιογραφικές παραστάσεις.
Στον κυρίως ναό, υπάρχουν παραστάσεις με τη Βάπτιση, τη Μεταμόρφωση, την Κοίμηση της Θεοτόκου, την Υπαπαντή, παραστάσεις διαφόρων Αγίων.
Στον μισογκρεμισμένο νάρθηκα, πλήρως εκτεθειμένες στα καιρικά φαινόμενα, προβάλλουν υπέροχες οι Παλαιολόγειες Αγιογραφίες με τη Δευτέρα Παρουσία, τους χορούς των Προφητών και των Δικαίων κ.α.
Ζωγραφικό ενδιαφέρον παρουσιάζουν και οι διακοσμητικές ταινίες, με σχηματοποιημένα χαρακτηριστικά στοιχεία της Μακεδονικής Σχολής.
Σε απόσταση 2 περίπου χιλιομέτρων από την Ανάληψη -πρώην Δερβέκιστα – και στα Ανατολικά της, βρίσκεται το Μοναστήρι του Άη-Γιάννη, αφιερωμένο στον Άγιο Ιωάννη τον Πρόδρομο.
Η ίδρυση του Μοναστηριού, τοποθετείται στον 12-ο αιώνα, σύμφωνα με Πατριαρχικό συγίλλιο της Μονής Μυρτιάς, ενώ έγινε ονομαστό και παρέμεινε γνωστό για τη δράση του στα χρόνια της Τουρκοκρατίας.
Στις αρχές του 16-ου αιώνα ασκήτευσε εδώ, ο Άγιος Ιάκωβος ο Νεομάρτυς, σε ασκηταριό στο Γατοκρέμασμα, στα Ανατολικά του Μοναστηριού.
Μαζί του, οι μάρτυρες και μαθητές αυτού, Ιάκωβος ο διάκονος και Διονύσιος ο μοναχός.
Το καθολικό της Μονής, βρίσκεται στα Βόρεια – Βορειοδυτικά μεγάλου περιμανδρωμένου περιβόλου, στον οποίο κυριαρχούν πανύψηλα κυπαρίσσια. Είναι μονόκλιτος σταυρεπίστεγος Ναός με ημικυκλική αψίδα στα Ανατολικά.
Η υπερύψωση της δίρριχτης στέγης, σχηματίζει εσωτερικά τρούλλο.
Στα χρόνια της Τουρκοκρατίας το καθολικό, κάηκε και ξαναχτίστηκε πολλές φορές.
Το σημερινό, χτίστηκε το 1802 και ανακαινίστηκε τη δεκαετία του 1990.
Την ίδια περίοδο ξαναχτίστηκαν και τα ερειπωμένα κελλιά στα Ανατολικά – Νοτιοανατολικά και στα Δυτικά του Καθολικου ευρισκόμενα.
Η ξυλόγλυπτη πόρτα στα Νότια αναφέρει το 1881, ως έτος κατασκευής της.
Το τέμπλο του καθολικού είναι απλό, ξυλόγλυπτο, σε καλή κατάσταση, κατασκευάστηκε το 1881, όπως η υπεράνω της Ωραίας Πύλης επιγραφή μαρτυρεί.
Ξεχωρίζουν οι από το 1811, 1822, 1823 χρονολογημένες εικόνες του Χριστού της Παναγίας της Ελεούσας, του Αγίου Αθανασίου, κυρίως όμως η εικονα του Αγίου Κοσμά του Αιτωλού, που σύμφωνα με την παράδοση παρουσιάζει τα πραγματικά προσωπογραφικά του χαρακτηριστικά.
Στα Δυτικά του Μοναστηριού κι έξω απ΄ αυτό βρίσκεται η κρήνη του Μοναστηριού, χτισμένη το 1802, απ΄ τον κλεφταρματωλό της περιοχής Βουνόρτα.
Στα Βόρεια του Θέρμου και σε απόσταση τριών περίπου χιλιομέτρων απ΄ αυτό, στο συνοικισμό Μάνδρα, βρίσκεται το Μοναστήρι της Αγίας Παρασκευής, κτίσμα του 16-ου αιώνα.
Το Μοναστήρι κάηκε το 1825 από του Τούρκους. Το σημερινό καθολικό, που ανακαινίστηκε πρόσφατα, είναι μονόχωρος καμαροσκεπής με τρούλλο Ναός, που χτίστηκε ξανά το 1831 και βρίσκεται στα Δυτικά – Βορειοδυτικά μεγάλου περιμανδρωμένου περιβόλου με πολλά κυπαρίσσια.
Η παράδοση αναφέρει το πέρασμα απ΄ το Μοναστήρι αυτό των δύο Αιτωλών δασκάλων, του Αγίου Κοσμά του Αιτωλού και του Οσίου Ευγένιου Γιαννούλη του Αιτωλού.
Για τον Άγιο Κοσμά τον Αιτωλό μάλιστα η παράδοση θέλει, στο Μοναστήρι αυτό να έμαθε τα πρώτα του γράμματα.
Το καθολικό φέρει ξυλόγλυπτο τέμπλο, του οποίου οι δύο χρονολογημένες εικόνες, του Χριστού και του Προδρόμου, ζωγραφίστηκαν το 1771.
Η τεχνοτροπία των υπολοίπων αχρονολόγητων εικόνων του τέμπλου, καταδεικνύει ως ημερομηνία ζωγραφικής των, επίσης το 1771.
Η Θαυματουργός, λατρευτική εικόνα της Αγίας Παρασκευής, ανακαινίστηκε το 1971 με τέτοιο τρόπο, που προκάλεσε την σχεδόν ολοκληρωτική της καταστροφή.
Στα Δυτικά του Καθολικού, κάτω από μεγάλη υπόγεια κινστέρνα, με δύο διαμερίσματα, μετά από ανασκαφές, βρέθηκε χώρος στον οποίο εικάζεται πως λειτουργούσε Κρυφό Σχολιό.
Ο χώρος αυτός καθαρίστηκε και εμπλουτίστηκε με κέρινα ομοιώματα κι είναι σήμερα το Κρυφό Σχολιό της Μονής της Αγίας Παρασκευής.
Σε χαμηλό σημείο, μεγάλης χαράδρας που βρίσεται στα Νότια – Νοτιοδυτικά του χωριού Δρυμώνας, βρίσκεται το Μοναστήρι του Καταφυγίου, γνωστό ως Καταφύγι ή και Καταφίδι, αφιερωμένο στην Κοίμηση της Θεοτόκου, πανηγυρίζει στις 23 Αυγούστου.
Το όνομα Καταφύγιο, οφείλεται κατ΄άλλους στο ότι εκεί έβρισκε καταφύγιο η εικόνα της Παναγίας, κατ΄ άλλους δε οφείλεται στη φυσική οχυρότητα του τόπου, στον οποίο κατέφευγαν οι καταδιωγμένοι τα χρόνια της Τουρκοκρατίας. Η ονομασία Καταφίδι, ίσως συσχετίζεται με τον παραπόταμο του Εύηνου Φιδάκια, που κυλά κοντά στο Μοναστήρι.
Στην Ιερά Διήγηση της Μονής Προυσσού, αναφέρεται πως εδώ ασκήτεψε ο Άγιος Κάλλιστος Ξανθόπουλος ο Καταφυγιώτης, που Πατριάρχευσε στην Κωνσταντινούπολη το 1397
Στη σημερινή του μορφή το Καταφύγι, είναι κτίσμα του 17-ου αιώνα.
Το καθολικό, είναι απλός, μονόχωρος, ξυλόστεγος Ναός με Νάρθηκα, με δίρριχτη στέγη καμαροσκέπαστη, με τοιχοποιία από ελαφρά επεξεργασμένες πέτρες και άφθονο κονίαμα.
Το εσωτερικο του καθολικού είναι κατάγραφο με τοιχογραφίες του 17-ου – 18-ου αιώνα, με σκηνές από το Δωδεκάορτο, αλλά και ολόσωμους Αγίους.
Εικονίζονται ακόμη οι Ιεράρχες, η Άκρα Ταπείνωσις στην Πρόθεση, η φιλοξενία του Αβραάμ.
Στον Βόρειο τοίχο παριστάνονται ο Μυστικός Δείπνος, η Νιπτήρ, η Προδοσία, η Σταύρωση, ο Επιτάφιος Θρήνος, η εις Αδου Κάθοδος.
Επίσης διάφοροι άλλοι ολόσωμοι Άγιοι όπως ο Πέτρος, ο Παύλος, ο Άγιος Δημήτριος κ.α.
Στο Νότιο τοίχο έχουμε σκηνές από τον Ευαγγελισμό, τη Γέννηση, τη Βάπτιση, την Υπαπαντή.
Ενδιαφέρον είναι και το ξυλόγλυπτο τέμπλο, με τα Αποστολικά στο ανώτερο τμήμα, τα λυπητερά, τον Εσταυρωμένο και το δωδεκάορτο.
Στην Ανατολική πλευρά του χωριού Αγία Σοφία – πρώην Μόκιστα -, όπου και το Κοιμητήριο του χωριού βρίσκεται το συγκρότημα τριών Ναών.
Οι ναοί του Αγίου Νικολάου και των Ταξιαρχών, αποτελούν ένα ενδιαφέρον σύμπλεγμα Ναών με ενδιαφέρον για την αρχιτεκτονική τους δομή, το οικοδομικό υλικό που χρησιμοποιήθηκε, για τις Αρχαίες και Βυζαντινές τους επιγραφές.
Ο Άγιος Νικόλαος και οι Ταξιάρχες, χτίστηκαν με πελεκημένους ογκόλιθους προερχόμενους από το Αρχαίο Ιερό της Αρτέμιδος Ηγεμόνης, θεότητας με λατρευτική ιδιαιτερότητα σ΄ ολόκληρη την Αιτωλία.
Το 1903 ο Γεώργιος Σωτηριάδης επεσήμανε τις ενεπίγραφες αρχαίες πλάκες, που είχαν εντοιχιστεί στην τοιχοποιία του Αγίου Νικολάου.
Το 1924 ο Κωνσταντίνος Ρωμαίος εξέδωσε την επιγραφή που χρονολογείται τον 2-ο μετά Χριστόν αιώνα.
Οι Βυζαντινές επιγραφές είναι του 13-ου αιώνα.
Ο Άγιος Νικόλαος είναι μονόχωρη βασιλική με τρίπλευρη ορθογωνισμένη αψίδα ανατολικά. Για την τοιχοποιία χρησιμοποιήθηκαμ λαξευμένοι ογκόλιθοι από το Αρχαίο Ιερό.
Ο ναίσκος των Ταξιαρχών, δένεται εξωτερικά με τη Νότια πλευρά του Αγίου Νικολάου, κι είναι μονόχωρη αίθουσα με επίσης τρίπλευρη ορθογωνισμένη αψίδα ανατολικά.
Η τοιχοδομία, ίδια μ΄ αυτή του Αγίου Νικολάου.
Οι δύο Ναοί καταστράφηκαν τη πρώτη περίοδο μετά την Άλωση.
Επισκευάστηκαν περί το 1860 και η επισκευή τους ολοκληρώθηκε το 1914, αλλάζοντας την αρχική μορφή των δύο Ναών.
Οι δύο Ναοί έχουν δίρριχτη ξύλινη στέγη.
Οι τοίχοι του Αγίου Νικολάου καλύφθηκαν με κονίαμα.
Στο Ναό των ταξιαρχών, είναι επιμελημένη η ημικυκλική κόγχη, το δάπεδο καλύπτεται με ορθογώνιες πλάκες, ενώ πάνω από την πρόθεση τεράστιο επίκρανο, προερχόμενο από τον Αρχαίο Ναό.
Στην Ανατολική πλευρά του χωριού Αγία Σοφία – πρώην Μόκιστα -, όπου και το Κοιμητήριο του χωριού βρίσκεται το συγκρότημα τριών Ναών.
Τα ερείπια του Ναού της Αγίας Σοφίας, βρίσκονται σε απόσταση 30 περίπου μέτρων, στα Βόρεια του Ναού του Αγίου Νικολάου.
Σώζονται οι εξωτερικοί τοίχοι.
Ο Ναός, είναι τρίκλητη βασιλική, με νάρθηκα στα Δυτικά, που βρίσκεται σε χαμηλότερο κατά τρείς βαθμίδες επίπεδο, από τον κυρίως Ναό.
Ανατολικά, διασώζεται η ημικυκλική αψίδα, με μιά τοιχοποιία που έχει υποστεί σημαντικότατες φθορές.
Κατά τον Δημήτριο Λουκόπουλο, η Αγία Σοφία χτίστηκε τον 13-ο αιώνα, σύμφωνα με οδηγίες της Άννας Παλαιολογίνας Κατακουζηνής, προς τους Μιχαήλ Ζωριανό και Κοσμά Ανδριτζόπουλο.
Μία απ΄ τις παλιότερες και ιστορικότερες εκκλησίες του χωριού, ο Αη-Θωμάς, βρίσκεται στο κοιμητήριό του, στα Βόρεια του χωριού, σε απόσταση ενός χιλιομέτρου απ΄ αυτό κι είναι χτισμένη το 1808 από τον κλεφταρματωλό Βασίλη από το Μεγαδέντρο.
| Το εκκλησάκι αυτό, φαίνεται πως έπαιξε σημαντικό ρόλο και κατά την περίοδο του 1821.
Τα ιστορικά στοιχεία θέλουν τους Τούρκους να έχουν στήσει στο λόφο του Αη-Θωμά, στο Παληόκαστρο, στρατόπεδο 2.500 ανδρών με επικεφαλής τον Τουρκαλβανό, Άγο Μουχουρντάρη. Έχοντας οι Τούρκοι το στρατόπεδο στο Πετροχώρι, ήλεγχαν ολόκληρο το Απόκουρο, ήλεγχαν τα σημαντικά την περίοδο εκείνη περάσματα από την Ήπειρο και τη Δυτική Ελλάδα πρός τα Σάλωνα και την υπόλοιπη Ρούμελη και έστελναν εφόδια στα πολιορκητικά στρατεύματα του Μεσολογγίου. |
| Ο Γεώργιος Καραϊσκάκης, είχε στρατόπεδο στην Δερβέκιστα για την ενίσχυση των πολιορκημένων.
Ειδοποιήθηκε απ΄ το στρατηγό του Απόκουρου Κώστα Σιαδήμα για την ύπαρξη του Τούρκικου στρατοπέδου στο Πετροχώρι και αφού εγκαταστάθηκε πρόσκαιρα στην τοποθεσία του Φώτη τα δέντρα, λημέρι του κλεφταρματωλού Φώτη Σταλίκα, βοηθούμενος κι απ΄τον Κίτσο Τζαβέλα, επιτίθεται στους Τούρκους, δίνει σειρά μαχών από τις 25 Ιουλίου έως 9 Αυγούστου του 1825 και τους αναγκάζει σε φυγή. Η νίκη αυτή ήταν πολύ σημαντική, γιατί έτσι το καλοκαίρι του 1825 απελευθερώθηκε ολόκληρο το Απόκουρο. |
| Σύμφωνα με την παράδοση, ο Καραϊσκάκης πηγαίνοντας στο Παληόκαστρο, φθάνει στον Άγιο Θωμά, μπαίνει στην εκκλησιά, προσκυνά την εικόνα του Αη-Θωμά, στο πίσω μέρος της οποίας, βάζει την υπογραφή του.
Η απελευθέρωση του Απόκουρου ήταν σημαντικό γεγονός που γιόρτασε όλο το Απόκουρο. Πιστεύεται βάσιμα πως από τότε καθιερώθηκε το Πετροχωρίτικο πανηγύρι να γίνεται την Κυριακή του Θωμά. Τη χρονολογία κτίσεως του Ναού μνημονεύει η εντοιχισμένη κτητορική επιγραφή, που βρίσκεται πάνω από τη Νότια θύρα του Ναού. Στο Ιερό του Ναού, υπάρχουν υπολείμματα Αγιογραφιών οι οποίες δεν έχουν ακόμα μελετηθεί. Ο Ναός πανηγυρίζει στις 6 Οκτωβρίου και την πρώτη Κυριακή μετά το Πάσχα, Κυριακή του Αντίπασχα ή της Ψηλάφησηςτου Θωμά. |
Στα Νότια – Νοτιοανατολικά της βουνοκορφής Μηλιός του Παναιτωλικού όρους, λίγα μέτρα πιό κάτω απ΄ την άλλη του βουνοκορφή Τριανταφυλιά, βρίσκεται το πανέμορφο χωριουδάκι Αργυρό Πηγάδι, πρώην Γκερτοβός.
Λίγο Νοτιότερα, υπάρχει, ο συνοικισμός του Τσιρνόκος.
Σε απόσταση ενάμιση χιλιομέτρου απ΄το χωριό , στα δεξιά του δρόμου που απ΄ το Αργυρό Πηγάδι οδηγεί στην Αμβρακιά, στην κορυφή ενός λόφου, προβάλει επιβλητικό το πανέμορφο εκκλησάκι, πούναι αφιερωμέμο στον Άγιο Γεώργιο τον Νεομάρτυρα εξ Ιωαννίνων, που μαρτύρησε το 1838 σε ηλικία 30 ετών.
Ο μικρός αυτός πέτρινος Ναός, χαρακτηρίζεται για τα υπέροχα στοιχεία εκκλησιαστικής αρχιτεκτονικής του 19-ου αιώνα.
Το εκκλησάκι, μοναδικό δείγμα Ναοδομίας της περιόδου αυτής για τον Νομό Αιτωλοακαρνανίας, είναι πεντάτρουλος σταυροειδής, εγγεγραμμένος, μετά κεντρικού τρούλου.
Οι τέσσερις κυλινδρικοί τρούλοι καταλαμβάνουν τα γωνιαία διαμερίσματα του ναού.
Ο κεντρικός κυλινδρικός τρούλος, στηρίζεται επί τεσσάρων τόξων και τεσσάρων κιόνων στην ένωση των ημικυλινδρικών θόλων των κεραιών του σχηματιζόμενου σταυρού.
Ο πεντάτρουλος Ναός, φέρει σε κάθε τρούλο του μεταλλικό σταυρό σε σχήμα στιλέτου.
Η ανέγερση του Ναού άρχισε το 1841, δύο – τρία χρόνια δηλαδή, μετά το μαρτύριο του Αγίου, κι ολοκληρώθηκε το 1847. Είναι δε ο πρώτος ναός που χτίστηκε προς τιμήν του Αγίου αυτού.
Σύμφωνα με την τοπική παράδοση, ο Γκερτοβίτης Βασίλης Ταλαγάνης, πήρε στον ύπνο του εντολή κι οδηγίες από τον ίδιο τον Άγιο, για την ανέγερση του Ναού. Το σίγουρο είναι πως ο Ταλαγάνης, πρωτοστάτησε στην προσπάθεια συγκέντρωσης χρημάτων και την κινητοποίηση των κατοίκων των γειτονικών χωριών, εμφανιζόμενος τελικά ως κτήτορας του Ναού.
Ο Ναός, κατά μη εξακριβωμένες πληροφορίες, φέρετε πως χτίστηκε σε σημείο στο οποίο υπήρχε ή αρχαίο φρούριο ή και το πιθανότερο, κάποια φρυκτωρία της Αρχαίας Αιτωλικής Συμπολιτείας. Στο χώρο εντοπίζονται τμήματα τέτοιων κτισμάτων, ενώ είναι φανερό ότι υλικά από αρχαία κτίσματα, χρησιμοποιήθηκαν στην τοιχοποιία του Ναού.
Στο χώρο δυτικά του Ναού, βρίσκονται κατεστραμένα δυο κελιά, στα οποία είχε μονάσει για κάποια χρόνια, στις αρχές του 1900, o μοναχός Παρθένιος Κότσαλος από το Αργυρό Πηγάδι.
Στο εσωτερικό του λιτού κι απέριττου αυτού Ναού, αξιοπαρατήρητα είναι η ανάγλυφη πέτρινη παράσταση με τον δικέφαλο αητό, στο κέντρο του δαπέδου, ακριβώς κάτω απ΄ τον κεντρικό τρούλο, οι υπέροχοι πέτρινοι κίονες, οι υπέροχες πετρόκτιστες κοιλότητες της τοιχοποιίας και η εικόνα του Αγίου, προσφορά του Σουλιώτη οπλαρχηγού Νικολάου Κάσκαρη, ο οποίος φέρεται και ως βασικός υποστηρικτής και χρηματοδότης της ανέγερσης του Ναϊδρίου. Η εικόνα με το μαρτύριο του Αγίου, φέρει την επιγραφή: «Δέησις του δούλου του Θεού Νικολάου Κάσκαρη 1847 Ιουλίου 21. Χείρ Κ. Λάμπρου».
Ο Ναός πανηγυρίζει στις 17 Ιανουαρίου, και κατά τοπική συνήθεια το Σάββατο πριν τον δεκαπενταύγουστο.
Πανέμορφο ξωκλήσι στα Ανατολικά του Πετροχωρίου, με υπέροχη θέα προς το χωριό και την Τριχωνίδα. Το πανέμορφο πετρόκτιστο εκκλησάκι, χτίστηκε το 1898 από τον Απόστολο Σαγώνα, ο οποίος σύμφωνα με την παράδοση, είδε σε όραμά του την Παναγία, η οποία τον προέτρεψε στο χτίσιμο του Ναού.
Σε μικρή απόσταση από το εκκλησάκι είναι ορατά τα ίχνη αρχαίου κτίσματος, ενώ είναι πασιφανές πως πολλές από τις πέτρες του κτίσμαστος προέρχονται από τα ερείπια αρχαίου κτηρίου.
Στην περιοχή, υπάρχουν επίσης τα ίχνη ανεξερεύνητου Προϊστορικού οικισμού, στον οποίο αναφέρονται οι Αρχαιολόγοι, ανασκαφείς του Αρχαιολογικού Χώρου Θέρμου, οι Γ. Σωτηριάδης και Κ. Ρωμαίος.
Ο Ναός, ανακαινίστηκε στο παρελθόν αρκετές φορές. Σημαντική ήταν η τελευταία ανακαίνιση του 2012, ανακαίνιση που τόνισε τα ιδιαίτερα δομικά χαρακτηριστικά, στα οποία κυριαρχεί η τοπική πέτρα.
Στα Νότια του Ναϊδρίου, υπάρχουν τα ερείπια του άλλοτε φιλόξενου κελιού, στο οποίο εμόνασε πρώτος ο κτήτορας του Ναού ο αείμνηστος Απόστολος Σαγώνας.
Ο Ναός είναι αφιερωμένος στην Κοίμηση της Θεοτόκου, πανηγυρίζει στις 15 Αυγούστου και την πρώτη μετά το Πάσχα Παρασκευή της Διακαινισήμου, εορτή της Ζωοδόχου Πηγής.
